horoscopen

Dit is één van haar bekendste gedichten.

Naar een beroemde scène uit de Ilias; het verhaal van Homerus over de oorlog van de Grieken tegen Troje.
Achilles heeft in een tweegevecht de nobele Hector verslagen; de held van de stad Troje.
In plaats van respect te tonen koelt hij zijn woede op het lijk door het achter zijn strijdwagen aan te slepen. De goden behoeden Hector voor verminking.

Ook hier is het transformatie thema sterk aanwezig.

(Den Haag 13 februari 1909 -
Roden 16 oktober 1998)
Ze heeft een betrekkelijk klein oeuvre bestaande uit ongeveer 100 gepubliceerde gedichten.
Haar eerste bundel, 'Parken en woestijnen' verscheen in 1940 en had meteen groot succes. Daarna verschenen 'De Vogel Phoenix (1947) en tenslotte 'Vergezichten en gezichten'. Daarvoor werd ze verschillende keren onderscheiden, onder andere met de Constantijn Huygens-prijs (1974) voor haar gehele oeuvre en met de P.C. Hooftprijs (1982).

In haar studietijd was ze bevriend met prinses Juliana. Vanaf 1939 werkte ze als psychiater in Amsterdam. Toen haar man werd benoemd tot hoogleraar in de psychiatrie aan de RUG verhuisden ze naar Roden. Ze ging als kinderpsychiater in Assen werken maar bleef ook schrijven.
Als psychiater had ze onder andere Gerard Reve bijgestaan in zijn strijd tegen een alcoholverslaving.
Omdat zij nooit interviews gaf moeten haar gedichten voor haar spreken; maar die hebben zeggingskracht genoeg.

De koningen zijn koningen gebleven,
ik heb hun tronen weggenomen;
de slaven bleven slaven,
ik nam de ketens af.
Des avonds zijn zij weggetrokken.
Zo konden zij niet in mij wonen.

Wie schrijden kon schreed,
trots en bemind tot op het laatste ogenblik;
wie strompelen moest strompelde,
dieper bemind en tot het eind toe ondersteund.
Het laatst verdween, gezogen door de sluis der poorten,
een draaikolk paarden, met een zwiep der staarten,
en toen het stof was neergezegen
en ook het laatste gruis geruis,
hoorde ik alleen mijn hart nog slaan,
als zocht het kloppende hen in te halen,
maar 't hart kon ik niet laten gaan.
In 't duister zag ik toen de poort verdwijnen,
de hoge wallen krulden terug als blaadren
en 'k stond alleen zoals een stamper doet.

Kom! Lopende op blote voeten …

(M. Vasalis,
uit: Vergezichten en gezichten, 1954)

DE POËTISCHE SCHOKGOLVEN VAN VASALIS
De krachtige beeldentaal die uit haar verzen spreekt is fris gebleven. Wie leest nog het dichtwerk van haar vele critici uit de jaren vijftig, die haar niet modern genoeg vonden? ('Damespoëzie' noemde W.F. Hermans haar werk)

Uittocht is een uitzonderlijk gedicht vanuit het perspectief van persoonlijke groei. Er is o.a gesuggereerd dat dit gedicht over waarheid en leugen gaat; of de bijbelse uittocht uit Egypte en dat 'blootsvoets' zou slaan op het doen van boete. De uittocht zou ook haar inspiratie betreffen, zodat ze hierna niets meer schrijven kon.

In Uittocht beschrijft ze heel precies de uiteindelijke transformatie tot volwassen mens - 'en 'k stond alleen zoals een stamper doet.'
Wat is daarvoor nodig?
Je koninklijke ego's kun je niet zomaar vernederen (onttronen) zonder psychische schade te lijden. Ook je slaafse kanten en je verslavingen kun je met respect bejegenen.

Maar, zonder tronen en ketens - zonder misplaatste pretenties om indruk te maken en zonder jezelf als slachtoffer te gedragen - hebben ze geen reden meer van bestaan. Ze trekken weg; je laat ze gaan, hoezeer je hart ook smacht naar het spel om aandacht.
Na de uittocht - wat dan?
De burcht; het gepantserde ik, krult zich open als een bloem - en onbeschaamd en helemaal jezelf sta jij daar.
Geen bedelen om aandacht, geen valse pretenties, geen tronen en ketens meer nodig om jezelf te zijn.

Vasalis was psychiater; de boodschap is duidelijk: als je niet meer tegen jezelf vecht maar respect betoont voor alles wat in je leeft vindt een transformatie plaats.
Je kunt - misschien wel als Franciscus - blootsvoets door het leven; zonder te veel bagage; als een pelgrim.
Dat ze hierna niets meer van betekenis heeft gepubliceerd heeft velen verwonderd. Zo'n groot talent!
Maar kun je nog wel schrijven, als je het uiteindelijke gezegd hebt?

Het moment van sprakeloosheid en impasse ...
"vijfenveertig jaar oud was Vasalis bij het verschijnen van haar Vergezichten en gezichten. Deze bundel markeert biografisch de scheiding tussen twee levenshelften.
Hierna zou de dichteres, met uitzondering van eenpaar verwaaide verzen, nooit meer werk in de openbaarheid geven. Tot het laatst toe, zo bleek na haar overlijden in oktober 1998, heeft zij met de poëzie gestreden in een sisyfusachtig proces van schrijven, schiften, vernietigen en herschrijven. De bundel Vergezichten en gezichten die precies een halve eeuw geleden in december 1954 verscheen, markeert daarmee ook een tragisch moment in de moderne Nederlandse poëziegeschiedenis: het moment van sprakeloosheid en impasse."
Léon Hanssen in Trouw van 31-12-2004.
In hoeverre de kritiek van de vijftigers haar deed verstommen zal wel altijd een raadsel blijven.

DE KRACHT VAN EEN STERK KARAKTER
De horoscoop is een psychisch krachtenveld, dat als een jas om je heen hangt. Deze aura zit vol unieke talenten en mogelijkheden; vol enthousiaste levensdrang, maar ook vol paradoxen, dilemma's, strijd, moeilijke keuzes, spanningen. De precieze aard daarvan wordt zichtbaar in de afstemming van de planetaire energieën op elkaar. De uitdaging is om hiermee om te leren gaan.
Je kunt je horoscoop zien als een vormend energieveld (een vormveld): je ontwikkelt er een sterk karakter. Hoewel, er staat natuurlijk niet bij wat de geborene, het 'handelende ik' met de geboden mogelijkheden gaat doen. Wordt de spanning creatief gebruikt - of destructief?
Sta je als een STAMPER - (symbool van je kern, je creatieve vruchtbeginsel) in de bloem van je leven of zijn jouw koningen en slaven de baas?
Je kunt gemakkelijk verzanden in apathisch zelfmedelijden of passieve agressie.
Kijk maar om je heen: wat doen mensen met hun mogelijkheden?

AAN EEN BOOM IN HET VONDELPARK

Er is een boom geveld met lange groene lokken.
Hij zuchtte ruisend als een kind
terwijl hij viel, nog vol van zomerwind.
Ik heb de kar gezien, die hem heeft weggetrokken.

O, als een jonge man, als Hector aan de zegewagen,
met slepend haar en met de geur van jeugd
stromende uit zijn schone wonden,
het jonge hoofd nog ongeschonden,
de trotse romp nog onverslagen.

DE NOODZAAK TOT TRANSFORMATIE
De emotionele kracht van deze horoscoop leidt Vasalis op het pad naar transformatie. Één van haar bundels heet dan ook de vogel Phoenix - herrezen uit haar eigen as. (Phoenix hoort bij Schorpioen, Pluto, het achtste huis)
Een Maan in Schorpioen levert al knagende onvrede genoeg. Een door Pluto verhevigde Mars zoekt uitlaatkleppen, anders zal hij je van binnen verteren.

De tragiek is, dat je de strijd met jezelf, met je hartstochten, je koningen en slaven, tot je dood zult moeten voeren. Steeds weer breng je de essentie van je bestaan terug tot je kern, je stamper; een moment van diepe voldoening, van inzicht.
Vervolgens sluipen de Koningen weer terug, altijd gevolgd door voor hen kruipende Slaven; en begint het spel van voren af aan.

DE ZWIEP DER STAARTEN
Een onverhoeds beeld dat - de scène met de draaikolk paarden en de zwiep der staarten; openlijk erotisch. Stelt ze, dat ze ook geen slaaf meer wil zijn van de hartstocht? Is de zwiep het laatste wat je op moet geven? Of geef je alleen de zwiep op?

VASALIS EN DE VIJFTIGERS
Een aantal bekende dichters en schrijvers die je tot 'de vijftigers'
kunt rekenen (Paul Rodenko; Jan Elburg, Rudy Kousbroek,
W.F. Hermans) lieten zich laatdunkend over haar poëzie uit.

Deze heren moesten zich immers profileren als vernieuwend.
De makkelijkste weg is altijd om dat over de rug van anderen te doen; bijvoorbeeld door dichters als Vasalis belachelijk te maken. (Het is damespoëzie zei WF Hermans in 1955).
Ook Adriaan Roland Holst werd met kwalificaties als 'ouderwets, gezwollen taalgebruik' gedeclasseerd als Prins der Dichters. Marsman kon nog net. Zo werd uit de generatie dichters van vóór 1950 een keus gemaakt: wie als avant-gardistisch werd bestempeld mocht blijven.
Eigenlijk gelden de vonnissen van dit schervengericht nog steeds. Wie durft Roland Holst weer mooi te vinden?

Het jaar 1954 is een keerpunt.
Vlak voor 'Vergezichten en gezichten' in december 1954 verscheen publiceerde Paul Rodenko in oktober het boek 'Nieuwe griffels, schone leien' waarin hij het 'moderne' gedachtegoed samenvatte. Zoals gezegd, alleen de hier opgenomen dichters konden het predikaat avant-garde krijgen. Met het vredig vaderland moest worden afgerekend; of, zoals Lucebert dichtte, alles moet worden verneukt en verkreukeld.

Jung en zijn opvolger James Hillman zouden zeggen: een beweging met een hoog Puer gehalte; de jongen, de zoon, de rebel die in opstand moet komen om zichzelf te vinden en volwassen te worden.

Rancuneus afzetten
Opvallend eigenlijk, hoe je in Nederland bij uitstek met rancuneus kankeren beroemd kunt worden. Voor de gal van W.F Hermans was iedereen bang; denk ook aan Pim Fortuyn, Theo van Gogh; de meeste columnisten in de krant. Kankeren kan tot kunstvorm worden verheven; toch blijft de basis om je puberaal af te zetten en zo zelf een identiteit te vormen. Sta je dan als stamper in je bloem?

transits
De transits voor 1954 (zie boven) zijn veelzeggend. Er is dat jaar een Jupiter - Uranus conjunctie. Jupiter - (expansie) gaat samen met Uranus - (baanbrekende vernieuwing)
Voorbeeld: 'ROCK AROUND THE CLOCK'  van Bill Haley and the Comets werd op 12 april 1954 uitgebracht; de geboorte van ROCK AND ROLL en de Rockmuziek. (in de gangpaden van de bioscoop werd enthousiast meegedanst!).

De jaren dat Jupiter en Uranus conjunct staan zien altijd de geboorte van iets radicaal nieuws op allerlei gebied: bijvoorbeeld in 1927 eerste tv uitzending; in 1983 de grootse anti-raket demonstratie. In 1954 komt daar het vierkant op Neptunus bij: (verheven bedoelingen, poezie, maar ook waandenkbeelden).

Opmerkelijk is dat in de radix van Vasalis Uranus en Neptunus een oppositie vormen die door Jupiter wordt overbrugd; een halve vlieger. Elk contact tussen Uranus (oorspronkelijk inzicht) en Neptunus (afstemming op een andere werkelijkheid) levert tegenstrijdige en vervreemdende tendenzen op.
Bij Vasalis zie je dit tegenstrijdige thema terug in haar diepe (Neptunus) inzicht (Uranus) in het wezen van het leven op aarde.

Zie haar gedicht 'de idioot in bad' -
    Hij is in dit groen water nog als ongeboren,
    hij weet nog niet, dat sommige vruchten nimmer rijpen
    hij heeft de wijsheid van het lichaam niet verloren
    en hoeft de dingen van de geest niet te begrijpen

of in 'Tijd'
   ik droomde dat ik langzaam leefde ..
    langzamer dan de oudste steen.

en dan,  de eerste uit mijn gedichtenschrift; overgepend op 8.10.1960 - en haar laatste; 'op het einde'  (sub finem)

als je een landschap was, waar ik doorheen kon lopen
stil staan en kijken met mijn ogen open
en languit op de harde grond gaan liggen
en mijn gezicht op drukken en niets zeggen
maar 't meest lijk je op de groote lucht erboven
waar ruimte is voor buien licht en donkre wolken
en op de vrije wind daartussen,
die ik mijn haren woelt en mijn gezicht met kussen
bedekt, zonder te vragen, zonder te beloven

Sub Finem

En nu nog maar alleen
het lichaam los te laten -
de liefste en de kinderen te laten gaan
alleen nog maar het sterke licht
het rode, zuivere van de late zon
te zien, te volgen - en de eigen weg te gaan.
Het werd, het was, het is gedaan

De oude kustlijn
m. vASALIS, Nagelaten gedichten (Amsterdam G.A. van Oorschot, 2002)

VERDER  BLADEREN:

Jan de Graaf
[ boeken ]
[ consult praktijk ]
[ astrologie plein ]
[ kosmologie ]
[ maankalender ]
[ home ]

essence college:
[ link naar de website van essence ]

VERDER  BLADEREN:

Jan de Graaf
[ boeken ]
[ consult praktijk ]
[ astrologie plein ]
[ kosmologie ]
[ maankalender ]
[ home ]

essence college:
[ link naar de website van essence ]

kijk in de TRANSITWIJZER
naar het effect van
transits