Verwondering en Mysterie - astrologie / verhalen en artikelen blz 2

In elke discussie zitten strologisch gezien de planeten elkaar dwars. Mercurius is voor elk karretje te spannen - hij geniet er van een sluitende redenering te ontwerpen en met feiten te goochelen. Koren op de molen van Saturnus: onderzoek is nodig, statistiek, concrete voorbeelden, bewijzen. Mars is scherp en scheidend; een rationele discussie wordt al gauw bekvechten zodat Venus overwerk moet verrichten om tot een verzoening te komen. De Zon kan nieuw licht werpen; de Maan levert reflectie.

Inmiddels houdt Jupiter gewoon eigenwijs vast aan zijn eigen standpunt, die immers op een visie is gebaseerd. Wie heeft er gelijk?

Het gaat om een richtingenstrijd, maar als je goed kijkt bestaat die niet alleen tussen regulier en alternatief, tussen Sceptisch Nuchter en Zweverig New Age. Ook binnen de astrologie zijn twee fundamenteel verschillende richtingen aan te wijzen. Volgens mij loopt deze strijd door onze hele cultuur; eigenlijk gaat het om een totaal verschillende visie op de werkelijkheid. Visie klinkt erg rationeel, alsof die inwisselbaar zou zijn of logisch te beredeneren. Verschil in temperament is een betere beschrijving van wat er aan de hand is.
Het onderscheid tussen Romantici en Classici dat teruggaat tot de grijze oudheid kan helpen om te begrijpen waarom mensen elkaar in de haren vliegen en waarom de Astrologie in onze tijd zo weinig aanzien geniet. Eigenlijk gaat het om de tegenstelling tussen idealisme en realisme, maar aangezien dit zulke beladen begrippen zijn is het handzamer met Romantisch en Klassiek te werken en te zien waar we dan uitkomen.

Het Romantische temperament
streeft omhoog, is verbeeldingrijk, creatief, intuïtief. Gevoelens en visie staan voorop. Enthousiasme en geïnspireerd raken is het doel. De Romantische wereld is die van de kunst, literatuur, theater. Maar ook van de alfa wetenschappen als psychologie, sociologie, filosofie en geschiedenis. Een visie, een gevoel van interesse en enthousiasme domineert. Zou dit Jupiter kunnen zijn? Omdat er op een vrije manier met lastige feiten wordt omgesprongen ziet deze wereld er voor de Classici frivool, wollig en oppervlakkig uit. Ze worden er kritisch en sceptisch van.
Het Klassieke temperament
streeft ernaar de benen op de grond te houden, naar ordening en classificatie, het logisch beredeneren en begrijpen van de wereld. De onderliggende vorm van de dingen en het daarin onderscheiden van wetten en regels staat voorop. Het doel is om orde te scheppen in de chaos; willen weten hoe iets werkt en handigheid in het controleren van de materiële werkelijkheid. Technologie is vrijwel uitsluitend klassiek. De Klassieke wereld is die van de feiten en de statistieken, schema's en nauwkeurig, stap voor stap onderzoek. De bèta wetenschappen als natuurkunde en geneeskunde maar ook recht en bestuurskunde horen hierbij. Zou dit Saturnus kunnen zijn? Voor de Romantici ziet deze wereld er stoffig, ongeïnspireerd, saai en complex uit. Ze worden er ongeduldig van.

In de westerse cultuur wordt het Romantische temperament gewoonlijk geassocieerd met vrouwelijk; het Klassieke met mannelijk.
Dit onderscheid is gelukkig aan het vervagen, maar in de Klassieke wereld kom je nog steeds weinig vrouwen tegen. En het is waar, kleine en grote jongens zijn eerder gefascineerd door machines - auto's, vliegtuigen, motoren, computers, techniek - en willen weten wat zich onder de motorkap afpeelt. De wereld van de draadjes, de bouten, het smeervet, de prestaties. De Romantische kant ervan - de styling, de vorm, de kleur - is voor een techneut vaak bijzaak.
Toch zie je, dat deze beide temperamenten samen hangen en elkaar nodig hebben. En ook, dat de uiteindelijke waarheid in onze tijd afhangt van de Klassieke benadering: alleen wat je kunt meten en wegen is waar. Het Klassieke temperament is in de westerse cultuur dominant en polariseert sterk met het Romantische; bijvoorbeeld New Age.
De gebieden waar de Klassieke en de Romantische benadering elkaar in de weg zitten zijn gemakkelijk aan te wijzen. Kunst en wetenschap blijven bij elkaar uit de buurt; ook als het om geloof, ethiek en religie gaat haalt de wetenschapper zijn schouders op; dat is zijn terrein niet. Zo gezien is de bonte verzameling aan uitingsvormen die we New Age noemen natuurlijk Romantisch Tegengas voor een te ver doorgeslagen Klassiek wereldbeeld.

Natuurlijk zijn er Classici onder de astrologen. Die hebben het dubbel moeilijk. Astrologie heeft momenteel een sterk Romantische inslag - en die ligt in onze cultuur onder vuur. Als Classicus vecht je al gauw tegen de bierkaai: zowel tegen de scepsis van de gevestigde wetenschappelijke orde voor alles wat naar astrologie ruikt als tegen de al te dolle uitwassen en onzinnige, op niets gebaseerde prietpraat waarmee veel astrologische literatuur vergeven is. Daar moet inderdaad behoorlijk wat Klassiek bij, hoe vervelend uitgesproken Romantici dat ook vinden.

Romantisch heeft een Boogschutter en een Vissenkant; visie en beleving is typisch Jupiter; Klassiek heeft een Steenbok en een Waterman kant - classificatie, regels en logisch beredeneren is typisch Saturnus.
Astrologie heeft een duidelijke, systematische basis - fascinerend, al die exacte astronomische gegevens en tabellen, duidingsregels voor planeetstanden, voorspeltechnieken. Als je Klassiek georiënteerd bent zul je haast automatisch gaan zoeken naar 'het' Systeem of een wetenschappelijke basis voor de astrologie. Misschien is er een aansluiting te vinden bij de huidige Klassieke opvattingen over wat werkelijk en waar is? Is er een bewijs te leveren?

Voor je het weet zit je vast aan een uitputtende studie naar bewijzen - zoals Michel Gauquelin die tienduizenden horoscopen van bekende mensen verzamelde of val je de 'gevestigde' astrologie praktijk aan omdat die te onwetenschappelijk of te zweverig is.
Vanwege de haat - liefde verhouding tussen de temperamenten hebben Classici ook nog de grootste kans om van hun geloof te vallen - of tot de astrologie te worden bekeerd, wat ook voorkomt.

De valkuil voor Classici is, dat er een objectieve 'realistische' werkelijkheid zou bestaan die los van je ideeën daarover begrepen kan worden. De valkuil voor onze Romantische kant is, dat we in de ban kunnen raken van een idee. Omdat iedereen zowel een nieuwsgierige Classicus als een zich verwonderende Romanticus in zich heeft kun je ook in twee kuilen tegelijk vallen.

Volgens sommigen was de 'oude' astrologie niet 'psychologisch' - maar ja, dat woord bestond toen nog niet - en beter en nauwkeuriger dan de onze. We zouden veel oude kennis zijn kwijtgeraakt. Een projectie op het verleden, toen alles beter was. Dus wordt gezocht naar een revival van oude regels en technieken om tot exacte en objectieve uitspraken te komen, niet alleen over iemands karakter - dat dan bijna onwrikbaar vast zou liggen - maar ook over wat hij of zij meemaakt in het leven. Sommigen proberen ook nog exacte voorspellingen te doen. Daarmee zou je steenrijk kunnen worden. Ooit een rijke astroloog ontmoet?

Een Classicus probeert altijd vlinders (Psyche) te vangen,
te determineren en vast te pinnen. Romantici kunnen hier erg onzeker van worden. Natuurlijk is het nodig om te kijken of het wel klopt wat je allemaal beweert, of het wel nuttig en praktisch is wat je bijdraagt. Als het goed is weet je veel van projectie en ken je die van jezelf; heb je zelfs vanuit je Romantische kijk op de wereld een redelijk goede verhouding met je eigen Klassieke kant opgebouwd - en ben je bereid om je wereldbeeld bij te stellen als het niet meer klopt.

Even natuurlijk is het, om binnen onze Klassieke cultuur onzeker te zijn over wat je grondslagen en uitgangspunten zijn. Die zijn er in de ogen van de Classici immers niet. Je houdt je bezig met iets ongrijpbaars. Zou dat Psyche kunnen zijn?

Ziel, anima, psyche - eeuwenlang is naar haar gezocht.
Het bestaan van Psyche stond buiten kijf, maar waar zit ze? De zetel van de ziel zat tussen de hersenkronkels, in de Middeleeuwen een wijd verbreid idee. Later werden hersenknobbels belangrijk, daar zat ze in. Vele eeuwen psychologische systemen om Psyche te beschrijven, nergens is ze gevonden. Psyche is zowel een wonder als een mysterie. Dat klinkt Romantisch, maar zou ook voor een Classicus gewoon een feit moeten zijn. Een algemeen aanvaarde theorie over hoe de wereld in elkaar steekt, wat leven is en wat er eigenlijk met ons aan de hand is bestaat immers niet.
Anima Mundi - de wereldziel - veronderstelt dat de wereld een levend organisme is waarvan we deel uitmaken. De wereld is bezield en geen machine. In zo'n wereld kun je dus gewoon met bomen praten en krijg je nog antwoord ook.
De machine-metafoor waarop ons wereldbeeld momenteel is gebaseerd (een explosiemotor, beginnend bij de oerknal; of een genenpoel aangedreven door een evolutiemotor) probeert Psyche buiten spel te zetten. Het is natuurlijk verleidelijk om Psyche tot een Romantisch Idee te bestempelen, dan ben je er als moderne wetenschapper mooi van af. Het gaat echter om modellen en ideeën - en ideeën horen tot het terrein van Psyche. Het maakt dus nogal wat uit welk model je gebruikt. Als het een model is dat Psyche negeert of ontkent - de invloed van de denker of waarnemer en de herkomst van zijn ideeën - is dat een goede reden om lastige vragen te stellen.
Astrologie zonder besef van Psyche levert klinkklare onzin op. Machinale modellen werken niet om astrologie te verklaren. Astrologie dateert trouwens van ver vóór de industriële revolutie toen de machine nog niet model stond voor ons wereldbeeld.
Onder invloed van het dominante Klassieke wereldbeeld is Psyche zelfs uit de psychologie verdwenen. Psyche - het Griekse woord voor ziel, adem, vlinder - is immers een ongrijpbaar, niet kwantificeerbaar en meetbaar gegeven. De psychologie die aan de universiteit wordt onderwezen gaat daarom meer over logos dan over Psyche, het is zielkunde zonder ziel. Jung en vernieuwers als James Hillman of Arnold Mindell (van Process Work) zul je daar niet aantreffen.
Met het verdwijnen van Psyche als een te vaag en daardoor onwerkzaam begrip zijn een groot aantal andere zaken eveneens ongrijpbaar geworden of zelfs bedreigend.
Dromen bijvoorbeeld, maar ook psychosomatische klachten, intuïtie, gevoelens en emoties, telepathie, magie, sjamanisme, religie, spiritualiteit en paranormale verschijnselen. Astrologie dus ook.
Bijna alles wat tot de Romantische ervaringsgebied behoort en dus niet logisch te beredeneren valt ontwikkelt zich tegenwoordig bijna illegaal in de New Age wereld.
'Psyche' heeft meer met poëzie dan met letterlijke en begrijpbare betekenissen te maken - en dat maakt uitgesproken Classici razend. Psychologie - in de letterlijke betekenis van het woord - is kennis dragen van de ziel. De kenmerkende eigenschap van Psyche - èn haar geschenk - is verwondering en mysterie. Ons inlevingsvermogen, fantasie en intuïtie zijn instrumenten om ons met haar te verstaan. In plaats van te onderzoeken hoe we een beter gebruik kunnen maken van dit geschenk, is de klassieke wereld - lees: de huidige opvatting over de werkelijkheid - nog steeds bezig alles wat riekt naar 'ziel' uit te bannen. Ook astrologie wordt vanuit deze mentale laag al gauw veel te abstract; zielloos, een woordenbrij.
In het boek 'De Hemel heeft Voeten in de Aarde' heb ik de vervreemding van de ziel en de bezielde wereld beschreven - en ook de weg terug: vriendschap. Je intuïtie trainen, andere bewustzijnstoestanden verkennen dan alleen de mentale, een persoonlijke ontwikkeling doormaken en zo kennis verwerven - die niet op papier overdraagbaar is maar die je zelf moet ervaren - noem ik Intuïtieve Astrologie.

In de dagelijkse praktijk merk je niet meer zo veel van deze controverse. De scherpere kantjes van het gapende gat zijn bijgesleten of worden verdoezeld. New Age is zelfs in: tijdens bedrijfstrainingen is het niet meer ongewoon om te beginnen met een visualisatie oefening.
Toch zitten onder dit tolerante sausje opvattingen en beelden die sterk zijn beïnvloed door het dominante machine model. Theorieën over wie we zijn, wat leven is, waar onze problemen vandaan komen en hoe ze moeten worden opgelost hebben eerder een klassieke dan een romantische inslag.
De scherpe kantjes zijn er nog steeds, ze zitten vooral in de opvattingen over onszelf en de manier waarop we onszelf begrijpen.

Psyche - waarop we via onze eigen ziel zijn aangesloten - heeft zowel een Klassieke kant (het Mysterie) als een Romantische (het Wonder). Je kunt de wereld dan ook op twee manieren ervaren: als een wonder dat je beleeft en als een mysterie dat nieuwsgierig maakt.
Zuivere Romantici hebben genoeg aan het beleven van het wonder. Ze gaan dichten.
Echte Classici krijgen het water in hun mond van het onbekende. Ze gaan puzzelen.
Hier liggen Klassiek en Romantisch nog heel dicht bij elkaar. Wonder of mysterie - beiden verwijzen naar iets dat groter is dan wijzelf. En de emotie die daarbij hoort is dezelfde: ontroering, innerlijke stilte. De beleving van Psyche is een mystieke ervaring.
Nieuwsgierig zijn en kennis vergaren heette ooit Magie, van Magus, Meester. Kennis diende om beter te verstaan en het goddelijke te beleven.
Het Klassieke wereldbeeld zoals wij dat nu kennen is daar bijna een karikatuur van. Het mist een belangrijke eigenschap: respect. Het mysterie is teruggebracht tot iets wat we, misschien niet nu dan toch wel later, gewoon zullen kennen. Mysterie is gewoon materie, de kosmos met alles erin is gewoon een apparaat, een soort machine. Dit Mechanicisme ziet alleen de apparaat-kant van de werkelijkheid, het mysterie is weg. En als planten, dieren, medemensen en de aarde zelf niet meer zijn dan een apparaten waaraan je kunt sleutelen, ligt misbruik voor de hand. Genentechnologie bijvoorbeeld.
Zoals iedereen weet wijkt het mysterie als je ernaar grijpt en komt het naar je toe als je je open stelt. Inmiddels is het mysterie voor de begrijpgrage tele- en microscopen teruggeweken tot enkele nanoseconden na de oerknal diep in het verre verleden en tot het krachtenspel van quarks diep in de materie. Velen loopt het water in de mond om Moeder Natuur te betrappen en te ontsluieren.
Materie komt van Mater - moeder. Leuk, om je moeder zo te behandelen.
Maar, op de weg naar wijsheid van het romantische temperament ligt eenzelfde valkuil. Verwondering zoekt naar inspiratie - in ideeën, mensen, situaties. Verwondering hecht zich daaraan. Al gauw bestaat het wonder niet in jezelf - het wonder dat je leeft - maar buiten je. Respect voor jezelf, je eigen weten en je eigen intuïtie wordt ondergeschikt gemaakt aan een Idee, een Isme, een Goeroe, het Woord, God - noem maar wat.
De zogenaamde romantische inspiratie en bevlogenheid mist een belangrijke eigenschap: zelf respect. Verwondering verwordt tot bewondering van een isme, een denksysteem waar je bij kunt horen en waaraan je moet voldoen om volmaakt te worden. Perfectionisme, idealisme, discriminatie, racisme - het romantische temperament komt al gauw in een pikorde terecht van 'hoger' en lager', minder en beter, goed en kwaad. Je bent niet goed zoals je bent, je moet voldoen aan een ideaal. Het Wonder is volmaakt, perfect, bijna onbereikbaar - een worst voor je neus. Elk nieuw 'isme' dat in de mode komt sleurt je mee in een eindeloze zoektocht naar volmaaktheid.

Voeding voor de ziel: van verdriet naar ontroering
Het klassieke MECHANICISME heeft geen respect voor het mysterie van onze kosmos. Je bent een machine. Een onverdacht gevolg van het ontraadselen van mysteries. Maar, als het ene raadsel is opgelost dient zich toch altijd weer het volgende aan? Je kunt er radeloos en machteloos van worden - of verbeten verder prutsen aan een sluitend systeem.
Misschien is de bedoeling wel acceptatie. Het mysterie daagt je uit tot een spel, een dans met Psyche. Dieper inzicht in het mysterie kan leiden tot dieper beleven ervan. Contact met het Psyche kan je weer stil maken van ontroering.
Het romantische PERFECTIONISME heeft geen respect voor het wonder in onszelf. Je bent niet goed zoals je bent. Een onverdacht gevolg van het streven naar volmaaktheid. Maar, als het ideaal is bereikt volgt toch altijd een kater? De teleurstelling kan je cynisch en depressief maken - teleurstelling werpt je terug op jezelf. Zou dat de bedoeling kunnen zijn? Teleurstelling is altijd een mengeling van boosheid en verdriet.
Verdriet - de ervaring van gemis en onvervuld verlangen - kan je weer in contact brengen met ontroering - want verdriet en ontroering liggen heel dicht bij elkaar.

© 2000 Jan de Graaf / Inspiratie

Ongeduld, bewolkt weer, te koud, geen goede plek, geen tijd of nu geen zin - al meer dan twintig jaar wacht ik op het juiste moment voor revanche op een verstoorde Maanwake.
De alchemistische beleving van blauw en zilver wil ik opnieuw net zo intens ervaren als toen, maar dan zonder lawaai.
Mijn verhaal met de Maan is altijd al problematisch geweest. Ze staat bij mij in acht; traditioneel het huis van Mars en heftige emoties. Bij mijn geboorte op een winterse dag was haar sikkel nauwelijks zichtbaar boven de bomen van het Zuiderpark in Den Haag. Ik denk, dat niemand toen op haar heeft gelet. Ik zeker niet, druk als ik was in het geboortekanaal. Pas laat in mijn leven kreeg ik begrip voor haar uitzonderlijke positie in mijn horoscoop en in mijn leven. Toch ontsnapt ze me nog voortdurend, net als toen, in '77 of daaromtrent.

Die zomer verliet ik om een uur of tien mijn huis, slaapzak in de auto, op weg naar de Drunense duinen om daar te parkeren, een stuk het zand in te lopen en op een duintop naar de volle Maan te gaan kijken.
De hele nacht, was de bedoeling. In de schemer vond ik een mooi plekje; schurkte mijn rug tegen een kromme den op de top en sloeg de slaapzak om mij heen.
Het was fris maar niet koud, er waren wat wolken maar de Maan brak steeds vaker door. Een perfecte nacht voor een Maanwake. Over het zand en de donkere bossen lag een waas, wolken waren zilver gerand, af en toe een lichte wind in mijn haar en tussen de takken. Wat een rust. Wat een stilte, wat een vrede.
Eindelijk ging mijn diepste wens in vervulling: een hele nacht één zijn met de Maan en de natuur. Eindelijk had ik de daad bij het woord; eindelijk kon ik mijn wonden helen in zilver en blauw; de alchimie ervan beleven.

Plotseling klonken stemmen in de verte - geroezemoes - padvindertjes? Een schoolklas! Al gauw verschenen onrustige flitsen van zaklantaarns aan de bosrand, geschreeuw en gekrakeel, een vermanende stem van een leraar.
Wat kwamen die daar doen? De bedoeling was kennelijk een nachtwandeling. De stilte van de natuur ervaren? Die leraar kreeg ze niet rustig. Gejoel, gelach, geproest - wat een lawaai. Ik overwoog weg te gaan - snapte ook dat het geen zin zou hebben - dit gekrijs draagt mijlenver.
Ik concentreerde me op de Maan, dronk haar zilveren licht in, maar van gemoedsrust was geen sprake meer. Ik was woedend. Moordgedachten doorkruisten mijn hersens. Bespiegelingen over angst voor de stilte, zelfs midden in een gesprek. Medelijden met die leraar. Bittere herinneringen aan wat een droom van een zonsopgang had moeten worden: op 4000 meter aan de rand van de vulkaankrater Haleakala, (Hawaïaans voor 'Huis van de Zon'), maar jammerlijk versjteert door een troep dwangmatig kakelende toeristen met meegebrachte radio's. Stilte confronteert je met jezelf en roept daarom onzekerheid en angst op. Het muziekgordijn in openbare ruimtes hangt daar niet voor niets.
Na een knarsetandend half uur was de groep vertrokken, werd het ook in mij wat rustiger. Het geel van de klimmende Maan was zilverwit geworden, koel en sereen stond ze in de blauwe nacht. Ik kroop in de slaapzak, vond mijn meditatiezit, elke beweging maakte teveel geluid. Zoals gewoonlijk moest ik moeite doen om niet verstrikt te raken in mijn gedachten, steeds weer alleen het blauw en zilver er te laten zijn.

Blauw is een kleur voor gevorderden, zoals iedereen weet die met dergelijke dingen bezig is. Blauw wijkt en dijt uit. Je energie op blauw zetten betekent dat het moeilijker wordt om in je lijf te blijven en je verbinding met de aarde vast te houden. Alleen god kan het goed: hij laat rustig de blauwe hemel op de blauwe zee rusten in een wijkende verte. Voor je het weet zit je niet meer hier maar op de horizon. Blauw volgt traditioneel op zwart (de nigredo, het lood; de gevaarlijke linkerhand van het duister en de prima materia van Saturnus). Blauw bevrijdt uit een pikzwarte depressie; verdriet, de blues, soul krijgt ruimte en kan weer stromen.
Blauw is de voorbode van wit, want optisch wit bevat blauw. Het nieuwe licht kondigt zich aan als de hemel van zwart donkerblauw wordt. De witte fase (het albedo, de witwassing in onschuld en perfectie) moet tenslotte leiden tot rood: de rubedo van het ware leven. Maar rood is ook Mars, bloed, roestig ijzer en ongetemde heftigheid.

Al deze fases liepen die nacht behoorlijk door elkaar. Het zilverwit van de Maan is verkoelend, helend. Zilver is het metaal van de ziel. Blauw verzacht het zwart tot gewoon verdriet en melancholie; als ik meestroom op het zilver van de Maan is alles goed zoals het is. Een prachtige ervaring. ik voel mijn hart kloppen en mijn bloed stromen. Even mijn Maan in acht vergeten. Maar niet voor lang.
Een mitrailleursalvo. Nog één. Stilte. Geratel van automatische wapens. Even later geroep en geschreeuw, vuurtongen slaan uit de bosrand, aanzwellend geraas van oorlogsgeluiden, een crescendo - daarna even stilte. Stemmen, gekraak in het struikgewas. Aan de voet van mijn heuvel, van links naar rechts, trekt oorlogsgeweld aan mij voorbij.
Ik probeerde mijn woede te verbijten, had me graag in de strijd gemengd om dat tuig met helm en al de hersens in te slaan. Iemand blaast schril op een fluit; weer salvo's, gelukkig iets verderop. Zo had ik me de rubedo niet voorgesteld.
Ongelovig en misschien wel verwijtend kijk ik naar boven. Ik weet zeker dat ze knipoogt. Pas later snap ik dat ze zeggen wil: alle emoties horen erbij; niet alleen van die mooie. Of was ik te inhalig - had ik al genoeg blauw en zilver gehad?

Pas om een uur of twee werd het weer stil, kreeg ik kans om ook de stilte in mezelf weer op te zoeken - en dat duurde lang. Toen ik haar gevonden had, moest ik vechten tegen de slaap, wat later ook tegen de verveling. De wind was weer opgestoken, steeds meer wolken dreven aan de Maan voorbij. Pas laat in de nacht werd het helderder, maar toen gloorde in het oosten de nieuwe dag alweer.
Er staan me nog prachtige zonsopgangen te wachten en aan avondrood zal heus geen gebrek zijn. Maar waar vind ik, voor één van de vier of vijf zomerse Vollemaannachten per jaar, een plek en tijd om een hele nacht ongestoord blauw en zilver te zijn?

© Jan de Graaf